Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

De VARA na de Duitse inval

  • pleysiervp
    Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog schreef VARA-bestuurder Arie Pleysier een omstreden speech.

    Arie Pleysier trad in 1934 toe tot het VARA-bestuur, als opvolger van de weggestuurde Gert-Jan Zwertbroek. De onderwijzer en schrijver had niet veel zin in de functie waarvoor hij werd gevraagd, maar vond dat hij niet kon weglopen voor zijn verantwoordelijkheid jegens de arbeidersbeweging.

    In de jaren ’30 zorgde hij ervoor dat de VARA zich politiek gematigder opstelde dan onder  de radicale Zwertbroek, en koos hij programmatisch voor een aanpak die een breder publiek aansprak.

    Het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog stelde Pleysier en zijn collega-bestuurders voor een groot dilemma. De VARA had in de vooroorlogse jaren zijn stem met kracht laten klinken tegen het nationaal-socialisme. Op de dag van de Duitse inval reageerde de VARA met een verbod op het uitzenden van Duitse muziek (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de KRO, die juist Engelse muziek uit de ether weerde), maar kort daarna drong de vraag zich op of er doorgewerkt moest worden. Of kon daar geen sprake van zijn? Met de bestuurders die niet naar Engeland waren uitgeweken besloot Pleysier dat het in het belang was van de arbeidersbeweging  en van het  VARA-personeel (onder wie ook veel joodse werknemers) om de omroep die met bloed, zweet en tranen was opgebouwd niet in elkaar te laten storten. Alleen de compromisloze bestuurder Jan Broeksz nam ontslag. (Later bleek dat  Broeksz de meest realistische visie had: de VARA werd net als de andere omroepen in 1941 opgeheven door de bezetter).


    Pleysier schreef de tekst van de redevoering waarin VARA-voorzitter De Vries het besluit om door te gaan kenbaar maakte. De gekozen bewoordingen, waarin sprake was van een “nieuwe orde” en hoop voor de toekomst, zorgde voor veel opschudding. Het leek erop alsof de VARA zich neerlegde bij het nazibewind, sterker nog, alsof het de nieuwe machthebbers omarmde.  Pleysier noemde die tekst later de grootste fout van zijn leven, en hoewel hij op geen enkele wijze van nazisympathieën verdacht kan worden -tijdens de oorlog  was hij actief in het verzet-  oordeelde een interne zuiveringscommissie na 1945 dat Pleysier en De Vries geen functies meer  konden bekleden binnen de VARA.

    Pleysier vervolgde zijn loopbaan bij Het Vrije Volk, en schreef ook nog wel voor de VARA. Maar de ongelukkige tekst uit 1940 bleef aan hem kleven, tot zijn dood in 1980. 

     

    Saskia Touber-Pleysier praat met Erik Dijkstra over haar vader.

Achtergrond

Terug naar boven