Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

De Haymarket-rellen

  • De Haymarket-rellen

    80.000 arbeiders op de been in Chicago

    Vier dagen protest op de hooimarkt

    Van 1 tot 4 mei 1886 protesteerden arbeiders massaal bij de hooimarkt van Chicago: de Haymarket Square Rally. Er vonden wel vaker protesten plaats in Amerika, maar de omvang van dit protest was uitzonderlijk. Op zaterdag 1 mei 1886 gingen maar liefst 80.000 arbeiders de straat op om te protesteren tegen hun arbeidsomstandigheden. Die waren vaak slecht en gevaarlijk, terwijl de lonen erg laag waren. De arbeiders en hun vakbonden pikten dit niet meer en wilden onder andere een achturige werkdag en afschaffing van de kinderarbeid. Werkgevers schrokken van de grote solidariteit onder de demonstranten: ze dachten dat er een arbeidersrevolutie zou komen. Hoewel de meeste werkgevers de eisen negeerden, gingen sommige bazen er meteen mee akkoord.

    Het vier dagen durende protest escaleerde op de laatste dag in een gewelddadige rel. De dag daarvoor waren er demonstranten door de politie verwond. Er waren zelfs doden gevallen, en de arbeiders wilden tegen deze gebeurtenissen protesteren. Het ging fout toen de politie de demonstranten uit elkaar probeerde te drijven. Op dat moment gooide een onbekende een bom naar de agenten. Hierna openden de politie en vermoedelijk ook omstanders het vuur. Er waren veel gewonden en doden te betreuren, waaronder zeven agenten. Acht mensen,  onmiddellijk bestempeld als anarchisten, werden opgepakt. Zeven van hen kregen later de doodstraf. Dit leidde wereldwijd tot ophef. Ook in Nederland werd er in de kranten geschreven over de anarchisten van de Haymarket-protesten in het verre Chicago. Domela Nieuwenhuis, grondlegger van het anarchisme in Nederland, roemde de ‘martelaren van Chicago’ bijvoorbeeld als helden voor de goede zaak.

    Het protesteren voor betere werkomstandigheden was na deze invloedrijke gebeurtenis niet voorbij. In 1888 besloot de Amerikaanse vakbond American Federation of Labor om voortaan jaarlijks te gaan demonstreren voor dezelfde doelen die tijdens het Haymarket protest centraal stonden: betere arbeidsomstandigheden en hogere lonen. In 1889 raadde de vakbond op een Arbeidersconferentie (“de Tweede Internationale”) in Parijs aan dat 1 mei voortaan de Dag van de Arbeid moest zijn, ter herinnering aan de Haymarket-rellen. Tot op de dag van vandaag wordt wereldwijd nog steeds jaarlijks op 1 mei de Dag van de Arbeid gevierd. Nederland is hierop een uitzondering: het braafste jongetje van de klas werkt op deze dag vrijwel altijd. Dat gaat misschien veranderen, want de vakbonden willen er graag weer een officiële vrije dag van maken.

Achtergrond

Terug naar boven