Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

De Notenkraker

  • notenkrakervp
    Ruim 30 jaar zette De Notenkraker de toon: politieke satire van en voor de arbeidersklasse in woord maar vooral in beeld.

    “Een notenkraker, getooid met de Phrygische muts, die een welgedanen meneer ‘kraakt’.” De spotprent met bijschrift ‘ons program’ is veelzeggend; de allereerste omslag van De Notenkraker zette de toon voor bijna 30 jaar politieke satire van en voor de arbeidersklasse in woord maar vooral in beeld.

    De Notenkraker verscheen op 5 januari 1907 voor het eerst als voortzetting van ‘Het Zondagsblad,’ een losse bijlage van ‘Het Volk.’ Dit dagblad was in 1900 gestart als propagandablad van de SDAP en bevatte vooral lange, soms zware en ideologische politieke stukken en teksten, zonder illustraties. De Notenkraker was dan ook voor veel arbeiders een aangename afwisseling. Het weekblad verscheen elke zondag en hoewel Het Volk-lezers korting kregen, moest men zich er los op abonneren.  Voor 90 cent (Het Volk-lezers betaalden slechts 65 cent) per kwartaal kreeg je elke zondag een tijdschrift op A5-formaat, in zwart-wit op slecht papier gedrukt, vol met satirische en strijdbare teksten die op bijna elke pagina opgefleurd waren met gelijksoortige tekeningen.

    De grote man bij De Notenkraker was Albert Hahn. Vanaf het allereerste nummer tot aan zijn dood in 1918 verzorgde hij elke week de omslag en een tekening ter grote van een halve pagina in “het binnenwerk.” Hahn, en met hem De Notenkraker, keerde zich tegen de kapitalistische bourgeoisie en eigenlijk alle dingen die een socialistische maatschappij in de weg stonden (de vijf k’s: kapitaal, kerk, koningshuis, kazerne en kroeg). De wekelijkse feitjes werden daarbij natuurlijk vaak sterk in eigen voordeel aangedikt. Ook werden de arbeiders als onverzettelijke krachtige mensen afgebeeld en de “tegenstanders”  juist als dikbuikige en schaamteloze mannen. Hele kabinetten moesten het ontgelden maar ook politieke besluiten werden bespot. Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren er daarnaast veel antimilitaristische, soms keiharde en zelfs schrijnende tekeningen in De Notenkraker te bewonderen.

    Na Hahns dood ging de kwaliteit van het blad achteruit en verloor De Notenkraker veel abonnees. Toch kwam er aan het begin van de jaren ’30 weer een korte opleving toen Albert Funke Küpper de nieuwe grote tekenaar werd en het blad in kleur verscheen. Het was de tijd dat Adolf Hitler opkwam en hij en zijn Duitse politiek werden sterk op de hak genomen. Toch bleef het blad na Küppers tragische dood in 1934 – hij werd in zijn auto aangereden door een trein - nog slechts 2 jaar bestaan: weggeconcurreerd door o.a. de VARA-gids verscheen op 11 juli 1936 het laatste nummer.

Achtergrond

Terug naar boven