Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

De pen in de aanslag

  • penaanslagvp
    De jaren '40 van de 19e eeuw zagen de opkomst van de radicale journalistiek. Door kleine blaadjes te drukken werd de belasting op drukwerk ontlopen.

    Op 2 maart 1848, een paar weken voor het Damoproer, stonden schrijver Jan de Vries en de drukker Nicolaas Willem van Nifterick terecht op beschuldiging van laster jegens de oud-minister F.A. Van Hall. Ze hadden in het blad De Hydra de nodige woorden aan hem vuil gemaakt en dit had dan ook voor onrust gezorgd. Toen zij het Paleis van Justitie weer uitkwamen werden ze opgewacht door een duizendkoppige menigte, die hen toejuichte. De leus ‘Leve de Hydra’ zou ook later tijdens het Damoproer te horen zijn. Hoe was deze mensenmassa op de been gebracht?

    Vanaf het begin van de jaren 1840 was er een radicale journalistiek in opkomst, die zich keerde tegen de autoriteiten en ook gretig aftrek vond onder het volk. De blaadjes, ‘Lilliputters’ genaamd, werden op klein formaat gedrukt, en vielen zo buiten de zegelwetgeving, de belasting op drukwerk. Veel van deze blaadjes werden geschreven voor de kleine burgerij en richtten zich op schande en schandalen. Niet zelden waren de teksten kritisch en opruiend, en de autoriteiten waren ze dan ook liever kwijt dan rijk.

    Een soortgelijke journalistiek vormden de uit Frankrijk overgewaaide zogenaamde “fysiologische bladen”, krantjes die pikante beschrijvingen van steden, inwoners en toestanden leverden. De Waarachtige Physiologie van Amsterdam, van uitgever P. de Vos was zo’n blad. Het richtte zich specifiek op het proletariaat en beschreef de ellendige toestanden in de stad, en verenigde zo de radicale kant van de Lilliputters met de maatschappelijk begane fysiologische krantjes. De Vos was de eerste die deze belangstelling ook daadwerkelijk wilde vertalen in de oprichting van werklozenorganisaties en het houden van demonstraties.

    De Vos schreef veel van zijn teksten zelf, en zorgde graag voor wat ophef. Misschien was hij geïnspireerd door het opkomend communisme in de Duitse gebieden en de eerste pogingen tot arbeidersorganisatie en revolutionaire actie in Europa: sinds eind 1844 verbleef hij veel in Duitsland. Naast deze revolutionaire ideeën had De Vos vanaf het begin gepleit voor de politieke eisen zoals ook de radicale politieke oppositie deze stelde, zoals rechtstreekse verkiezingen en algemeen kiesrecht.

    De eerdergenoemde lilliputters zouden in 1848 nog een grote rol spelen in de revolutionaire woelingen van dat jaar. Op de drukpers van Van Nifterick werd op klein formaat een oproep afgedrukt, in slecht Nederlands, die in groten getale werd verspreid. De samenkomst van nieuwsgierigen, enkele dagen later toonde het effect van de briefjes. Het Damoproer brak uit.

Achtergrond

Terug naar boven