Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

De twaalf apostelen

  • twaalfapostelenvp
    In 1894 ondertekenden twaalf mannen in Zwolle een manifest met als doel een ‘Sociaal Democratische Arbeiderspartij in Nederland’.

    Bij het veertigjarig bestaan van de SDAP in 1934 werd een paneel onthuld, van de hand van Fré Cohen, met twaalf portretten en een gedicht. Erboven staat ‘De Twaalf Apostelen’.  Een verwijzing naar de twaalf discipelen van Jezus in de Bijbel. Maar die waren het niet, op dat paneel. Blijkbaar wèl  bijzondere mannen, maar waarom?

    In 1894 stapte een aantal mensen uit de Sociaal-Democratische Bond.  De Bond had besloten nooit meer aan verkiezingen deel te nemen, en de revolutie buiten het parlement na te streven. Hoewel de SDB de voorstanders van de parlementaire weg betitelde als ‘heeren’ en ‘baantjesjagers’, vonden ook veel arbeiders dat de utopische revolutionaire denkbeelden van SDB-leider Domela Nieuwenhuis te veel de anarchistische kant op gingen.

    Willem Vliegen schreef een manifest om de oprichting van een nieuwe partij aan te kondigen. Daarin werd opgeroepen om op 26 augustus naar lokaal De Atlas in Zwolle te komen voor de oprichtingsvergadering. Het manifest werd ondertekend door twaalf mannen met uiteenlopende beroepen en woonplaatsen:

    Levie Cohen (30), winkelier uit Zwolle
    Jan Fortuyn (39), boekverkoper uit Amsterdam
    Adriaan Gerhard (36), onderwijzer uit Amsterdam
    Frank van der Goes (35), journalist uit Amsterdam
    Willem Helsdingen (44), tapijtwever uit Rotterdam
    Henri van Kol (42), ingenieur, rijk geworden in Nederlands-Indië, woonachtig in België
    Henri Polak (26), diamantbewerker uit Amsterdam
    Jan Schaper (26), huizenschilder uit Groningen
    Hendrik Spiekman (20), typograaf uit Sappemeer
    Pieter Jelles Troelstra (34), advocaat uit Friesland, wonend in Utrecht
    Helmig van der Vegt (30), onderwijzer uit Zwolle
    Willem Vliegen (32), typograaf uit Maastricht

    Deze ‘Twaalf Apostelen’ waren het onderling lang niet altijd eens. Vooral degenen die elkaar kenden uit de SDB hadden er al heel wat vurige debatten op zitten. Maar hun gemeenschappelijke idealen verbonden hen , en het doel een ‘Sociaal Democratische Arbeiderspartij in Nederland’ op te richten. Saillant detail is dat Gerhard verhinderd was tijdens de oprichtingsvergadering en pas drie jaar later lid werd. De vergadering werd verstoord door  een groep Amsterdamse anarchisten, waaronder de twintigjarige Abraham Soep, die riep: ‘wat let mij, of ik sla jullie voor je kop’.

    De naam van de nieuwe partij bevatte  de woorden ‘in Nederland’ om te tonen dat er verbinding werd gezocht met de internationale socialistische beweging en ‘Arbeiderspartij’ om te benadrukken dat het géén burgerlijke ‘heerenpartij’ was, zoals SDB’ers graag verkondigden (in SDB-kringen sprak men vaak over de SDAP als Studenten, Dominees en Advocaten Partij).  De toen nog kleine partij ging als SDAP een grote toekomst tegemoet.

Achtergrond

Terug naar boven