Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Dynamiet in de provincie

  • tjerkluitjesvp
    Anarchisten ruzieden binnen de SDB met de parlementaire vleugel. Tjerk Luitjes stookte het vuurtje op.

    In 1893 leidde een motie tijdens een woelige bijeenkomst van de SDB in Groningen tot een scheiding in de partij tussen de anarchisten en zij die de parlementaire weg verkozen. Indiener van de motie was de anarchist Tjerk Luitjes, die geloofde dat de revolutie heel snel zou komen en dat de weg daar naartoe niet via het parlement liep. De motie werd op een rumoerig congres met een kleine meerderheid aangenomen en de scheiding betekende de radicalisering van de SDB, waarin haar socialistisch-marxistisch streven van een bezitloze maatschappij verder werd uitgebouwd.  De parlementaire vleugel richtte kort daarna de SDAP op.

    Luitjes had al vaker laten zien dat hij een provocatie niet schuwde. Hij had zelfstandig meer dan twintig afdelingen van de SDB opgericht in de provincie Groningen, en sprak geregeld op geheime bijeenkomsten van anarchisten en socialisten. Hij trok volle zalen en de mensen hingen aan zijn lippen. Het blaadje De Arbeider dat hij met zijn zelfgemaakte drukpers verspreidde stond vol met aanklachten tegen de heersende verhoudingen en werd door arbeiders in de hele provincie gelezen. Mensen waren boos, en tijdens een protestoptocht werd de burgemeester van Finsterwolde door de arbeiders letterlijk een petitie door de strot geduwd.

    Revolutie! Het leek onvermijdelijk. De dreiging werd zo groot dat de regering angstig de marechaussee op de anarchisten afstuurde. De staat van beleg werd afgekondigd in Oost-Groningen. Tjerk stookte het vuur op en terwijl de huzaren en marechaussee met geweld de opstanden te lijf gingen, publiceerde hij terloops een recept voor dynamiet in zijn blad. Onder het motto ‘doe het zelf’ konden de anarchisten op deze manier goed beslagen ten ijs komen, zo dacht hij.

    De overheid bleef hard ingrijpen en de opstanden werden hard neergeslagen. De socialisten waren de zondebok. De oude makkers van Luitjes keerden zich tegen hem en maakten hem het leven zo zuur dat hij besloot te verhuizen. Uiteindelijk belandde hij in Amsterdam, waar hij zijn zachte kant kon cultiveren: hij opende een vegetarisch restaurant. Behalve tegen de uitbuiting van arbeiders, de onderdrukking van de vrouw, het kolonialisme, de prostitutie, het gevangenisstelsel, de militaire dienst, drankmisbruik en welke misstanden al niet meer keerden veel socialisten zich immers ook tegen dierproeven, de jacht, de slachthuizen en de mode om dode vogeltjes op je hoed te dragen.

    Korte tijd vestigde hij zich in de landbouwkolonie in Blaricum, maar misschien wat teleurgesteld ging hij zich daarna richten op het timmer- en meubelmakerswerk. Hij werd rijk als aannemer en trok in een woonauto door Europa. Samen met zijn vrouw adopteerde hij twee kinderen (zonder te kiezen, hij vond het eerlijker de bovenste twee van de wachtlijst te accepteren). In 1946 nam Luitjes een overdosis medicijnen, en overleed hij.

Achtergrond

Terug naar boven