Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Gerhard Rijnders

  • roodebiosvp
    Gerhard Rijnders stichtte de Rapaille Partij, publiceerde anarchistische propaganda en richtte de Roode Bilbiotheek en de Roode Bioscoop op.

    ‘Een als heer gekleed persoon, met het uiterlijk van een kroegbaas en de stem van een Pruisische onderofficier’, zo werd Gerhard Rijnders (1876-1950) omschreven door Jacques de Kadt. Rood in hart en nieren werkte Rijnders zich vanaf 1900 snel op in de anarchistische beweging van Ferdinand Domela Nieuwenhuis.

    Vanaf 1903 schreef en publiceerde Rijnders anarchistische propaganda. Zo was hij redacteur bij het anarchistisch weekblad van Domela Nieuwenhuis De Vrije Socialist en gaf hij het Weekblaadje tot verbreiding der eerste beginselen van het anarchistisch socialisme uit, waarvoor hij alle artikelen zelf schreef.

    Toen Domela Nieuwenhuis in 1919 stierf nam Rijnders, eigenzinnig als hij was, de leiding van De Vrije Socialist van hem over. Terwijl Nieuwenhuis het blad na zijn dood liever zag verdwijnen. Dat Rijnders eigenzinnig was blijkt ook uit de in 1921 door hem mede opgerichte Amsterdamse Rapaille Partij. De partij die het belachelijk maken van de democratie als hoofddoel had, voerde campagne met als speerpunten:  ‘de jajem [jenever] 5 cent, bier ook 5 cent en vrij visschen in het Vondelpark’. Lijsttrekker was de zwerver Hadjememaar. Ondanks dat ze  2 zetels in de gemeenteraad kreeg, werd de partij in 1925 opgeheven.

    Maar Rijnders is vooral bekend als oprichter en eigenaar van uitgeverij de Roode Bibliotheek, later de Bibliotheek voor Ontspanning en Ontwikkeling (BOO) (1906-1947). Hier verschenen vertalingen van sociale romans en klassieke anarchistische werken, Nederlandse anarchistische teksten van Domela Nieuwenhuis en van hemzelf maar ook prentbriefkaarten, wandspreuken, portretten van bekende anarchisten en vrijdenkers en anti-militaristische- en vredeskalenders.  

    Minder bekend is de Roode Bioscoop. Strategisch gelegen tussen verschillende volksbuurten aan het Haarlemmerplein in Amsterdam werd deze in 1913 door Rijnders opgericht.  Zoals de naam al doet vermoeden was hier vooral socialistische propaganda te zien. Er werden films vertoond met titels als ‘Een schurkenstreek of hoe de bankiers de armen bestelen’ en ‘De strijd om levensgeluk’ en er waren  lichtbeelden van stakingen en andere gebeurtenissen uit de arbeidersbeweging te zien. Hoewel de Roode Bioscoop aanvankelijk een succes was, bleek de exploitatie toch te kostbaar. Bovendien had het arbeiderspubliek eigenlijk alleen de zondagavond als uitgaansavond. Rijnders besloot dat het beter was om een paar keer per jaar een bioscoopzaal af te huren en de Roode Bioscoop sloot na nog geen half jaar zijn deuren.  Toch was dit niet voorgoed. Vanaf de jaren ‘70 zit in het pand een theater dat nog steeds de Roode Bioscoop heet, met voorstellingen die soms nog knipogen naar het anarchisme…

Achtergrond

Terug naar boven