Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Het Jordaanoproer

  • jordaanoproervp
    In juli 1934 ontaardde protest in de Jordaan in Amsterdam bijna in een oorlog. Na drie dagen geweld keerde de rust terug.

    In de jaren dertig was er crisis in Nederland. De regering-Colijn hield vast aan ouderwets economisch beleid, dat de crisis niet oploste. De werkloosheid was enorm. Om de begroting sluitend te krijgen werd in 1934 besloten vanaf juli de werkloosheidsuitkeringen met tien procent te verlagen.

    In heel Nederland stuitte dit besluit op grote weerstand. In "het koninkrijk der sloppen", de Amsterdamse Jordaan, kwam het tot een uitbarsting. Toen op drie juli de eerste verlaagde steun werd uitgekeerd stond de politie klaar, maar er waren geen ongeregeldheden. Op vier juli was een bijeenkomst georganiseerd die rustig verliep totdat er, volgens het politierapport, een vrouw opstond die begon te “krijsen” over het korten van de steun, dat desastreuze gevolgen had voor haar gezin. Driehonderd mensen stroomden die avond de straat op en kregen het aan de stok met de politie.

    Straatlantaarns werden kapot gemaakt en de stenen werden uit de straten gehaald. Terwijl politiemotoren door de smalle straten reden werden uit de ramen dakpannen, stenen en stukken hout naar beneden gegooid en boze Jordanezen wiepen kleine barricades op. Op zes juli werd het leger gestuurd. De GGD opende hulpposten in de buurt, vele mensen waren gewond geraakt, er was zelfs een aantal doden gevallen. Het leger gebruikte braakbommen, bommen waardoor men onpasselijk werd. Bewoners probeerden bruggen op te blazen, het leek wel oorlog. Ooggetuige Elisabeth Spanjer zei: “Op het laatst zag je ook dat er pantserwagens van het leger werden ingezet, die ik trouwens niet zo heel indrukwekkend vond. Ze leken wel van triplex, en zes jaar later konden ze tegen de Duitsers ook niet veel uitrichten. Maar tegen de hongerende werklozen van de Jordaan waren ze toch wel effectief.” De onrust bleef niet beperkt tot de Jordaan en ook niet tot Amsterdam. In andere steden was het ook onrustig.

    Vanaf negen juli keerde de rust langzaam terug. Er waren in totaal zes doden gevallen en dertig mensen lagen gewond in het ziekenhuis. Tientallen mensen waren gearresteerd. In het jaar erop presenteerde de SDAP het Plan van de Arbeid. Het Jordaanoproer had de partij de ogen geopend: er moest een alternatieve oplossing voor de crisis komen. Een bijkomend gevolg voor de Jordaan was dat er asfalt op de straten kwam, zodat er in elk geval niet meer met straatstenen kon worden gegooid. 

Achtergrond

Terug naar boven