Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Hijman Croiset

  • hijmancroisetvp
    Hijman Croiset, voordrachtkunstenaar en acteur, was zeer betrokken bij de sociale strijd van de artistieke sector.

    Volgens de communistische krant De Tribune was zijn ‘artiestennatuur in wezen te anarchistisch om zich ook maar in eenig disciplinair verband te kunnen voegen’: Hijman Croiset (1877-1925), acteur en voordrachtkunstenaar maar vooral antimilitarist, vrijdenker en anarchist. Deze interesses samen maakten hem zeer betrokken bij de sociale strijd van de artistieke sector. Als bestuurslid van de Nederlandse Toneel Kunstenaars Vereniging (NTKV) was hij één van de leiders van de toneelstaking in 1920. Hoewel acteurs aan het begin van de 20e eeuw veel aanzien hadden verdienden ze een minimaal arbeidersloon. De inzet van deze staking was dan ook een verhoging van het minimumsalaris en pensioenvoorzieningen. De staking was gestart door de bekende acteur Louis Bouwmeester, die om alles te bekostigen zijn auto had verkocht. Na 2 maanden staken was het resultaat dat er onder andere een pensioenregeling werd ingevoerd.

    Croiset had dan wel aan de toneelacademie gestudeerd maar hij hield er naast acteerwerk verschillende baantjes op na. Zo was hij een tijdje explicateur in Gerhard Rijnders’ Roode Bioscoop maar ook boekhouder, loopjongen, winkelier en zelfs (naar eigen zeggen) valsemunter, flessentrekker en kastelein in een geheelonthouderscafé.  Zelf was hij overigens geen geheelonthouder.  Af en toe dronk hij een goede port, rookte hij een fijne sigaar en hoewel hij getrouwd was hield hij er een vrije huwelijksmoraal op na. Hij was vader van drie zoons waaronder de bekende paragnost Gerard Croiset, wiens wieg – een bananenkistje – in een anarchistische commune nabij Laren stond.

    Als spreker was Croiset onder andere actief op anarchistische en antimilitaristische congressen en op vergaderingen van Vrijdenkers-vereeniging De Dageraad. In 1915 sprak hij eens voorafgaand aan Jacques de Kadt, die niet al te enthousiast was:

    Hij was ook een niet-geslaagd toneelspeler en hij sprak op declamatorentoon, zo onsamenhangend, verward, bombastisch, dat ik graag van schaamte door de grond gezonken zou zijn want ik verwachtte dat men de man zou weghonen - doch men scheen het redelijk mooi te vinden.

    Als vrije socialist was Croiset in 1918 ook betrokken bij de oprichting van de Socialistische Partij van Harm Kolthek. Deze SP had een libertair-socialistische grondslag en zette zich af tegen het ‘stembussocialisme’ van de SDAP en het ‘rode militarisme’ van de Communisten. Bij de Tweede Kamer verkiezingen van 1918 kreeg de partij één zetel. Maar de SP kon dit succes niet vasthouden en in 1925 hield de partij op te bestaan. Croiset overleed in datzelfde jaar na een lang ziekbed.

Achtergrond

Terug naar boven