Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Jaap van de Merwe

  • jaapvdmvp
    Jaap van de Merwe bracht de socialistische boodschap via maatschappijkritische cabaretprogramma’s aan de man.

    Jacob Marinus (Jaap) Van de Merwe (1924-1989), journalist, cabaretier en tekstschrijver, groeide op in een gegoede arbeidersbuurt in Rotterdam-West. Na het gymnasium stopt Jaap voortijdig met de studie theologie. Na de Tweede Wereldoorlog trad hij in dienst bij Het Vrije Volk. Van de Merwe schreef voornamelijk voor de kunstredactie van de krant, en ontwikkelde een speciale liefde voor cabaret. Zelf richtte hij het Rotterdams Studentencabaret op.

    In 1959 plaatste Het Vrije Volk Van de Merwe over van de kunst- naar de stadsredactie. De leiding van de krant verweet de journalist onbekwaamheid en partijdigheid, omdat Van de Merwe teksten voor artiesten schreef die hij zelf recenseerde. Beledigd besloot Jaap op te stappen.

    Van de Merwe weet zich echter snel te herpakken door zich volledig op het cabaret te storten. Een kunstvorm die in de jaren vijftig snel aan populariteit wint onder journalisten en studenten. Van de Merwe ziet zijn kans schoon. Zo maakt hij maatschappijkritische-cabaretprogramma’s waaronder “Alle gekken kijken“(1959) en“ Olifant met lange snuit of de afgang der autorariteiten”(1966). De sociaal bewuste cabaretier zoekt in deze programma’s al zingend de grens op. Zo roept hij in het lied “Scherven voor Vietnam” op tot het bekogelen van het Amerikaanse consulaat met de woorden:

    Slenteren naar buiten... Piekeren op straat
    Steen door de ruiten bij 't Amerikaanse consulaat
    Niet dat het veel helpen zal
    Maar het lucht op in elk geval

    Van de Merwe zou dit lied ten gehore brengen in het VARA-programma ‘Mies en Scène’, maar de VARA-leiding stak daar tot zijn grote woede (en die van de programmamakers) een stokje voor. Voor diezelfde  omroep maakte hij desalniettemin het radioprogramma “’t Oproer kraait”, over socialistische strijdliederen, later voortgezet op televisie.  Hiernaast publiceerde Van de Merwe het boek Gij zijt kanalje, heeft men ons verweten! Het proletariërslied in Nederland en Vlaanderen (1974). Het boek is een bloemlezing uit en een ode aan de geschiedenis van de Nederlandse- en Belgische arbeidersbewegingen hun liederen. De ambities van de strijdliedschrijver reikten echter verder. Zo vertaalde en schreef hij met wisselend succes musicals voor het volkstheater, onder andere over het leven van Troelstra.

    Toch voelde Van der Merwe zich ondergewaardeerd en onbegrepen. In de herfst van zijn leven leidde hij een vereenzaamd bestaan. Als vergeten pionier van scherpe politieke teksten en “rooie liederen” stierf Jaap van de Merwe op 64-jarige leeftijd aan een hartaanval.

Achtergrond

Terug naar boven