Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Jacques de Kadt

  • Jacques de Kadt
    Voor Jacques de Kadt waren de communisten niet rood genoeg en de sociaal-democraten te links.

    De journalist, publicist en politicus Jacques de Kadt (1897-1988) kwam uit een joods liberaal gezin. In zijn jeugd verdiepte De Kadt zich in de historische ontwikkeling van Europa, wat hem ertoe bracht het socialisme te omarmen. In 1919 werd De Kadt lid van de Communistische Partij Holland. Hij verwierf zich al snel een invloedrijke positie bij het partijblad De Tribune. Desondanks verliet De Kadt de CPH na een hoogoplopende machtsstrijd met de partijleiding, die hij kadaverdiscipline verweet. Met Henriette Roland Holst richtte hij in 1924 de Bond van Kommunistische Strijd- en Propagandaclubs op, die na een luttele drie jaar wegens gebrek aan succes weer werd opgeheven.

    In 1928 sloot De Kadt zich aan bij de SDAP. Hij gebruikte het partijblad De Socialist als platform voor zijn radicaal linkse ideeën. Dat was tegen de zin van de partijleiding, die dan ook ingreep. De SDAP royeerde De Kadt, die vervolgens samen met andere kritische ex-SDAP’ers de Onafhankelijke Socialistische Partij oprichtte.

    Ontgoocheld door de falende Spaanse arbeidersbeweging en het economisch beleid van de Sovjet-Unie kreeg De Kadt in de jaren ’30 steeds meer kritiek op het communisme. Hij zag niets in de wens van Leon Trotski, die wilde dat de OSP zou fuseren met de Revolutionair Socialistische Partij van Henk Sneevliet. Toen De Kadt het Jordaanoproer van 1934 als romantiek bestempelde, besloot ook de OSP hem voorgoed te schorsen.

    De Kadt rechtte zijn rug en legde zich toe op het schrijven van boeken. In 1939 publiceerde hij de klassieker Het fascisme en de nieuwe vrijheid. Hierin pleitte hij voor een cultureel socialisme om een vrije en welvarende samenleving te creëren. Daarnaast riep hij met vooruitziende blik op tot strijd tegen Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie.

    In 1940 vluchtte De Kadt naar Indië, waar hij in een Jappenkamp terechtkwam. Na de oorlog werd hij Tweede Kamerlid voor de PvdA. Hij pleitte tegen de partijlijn in voor de onafhankelijkheid van Indonesië, maar verwierf gezag door zijn anticommunistische standpunten, die in rijpe grond vielen tijdens de Koude Oorlog. Zo stelde hij voor de CPN af te schaffen en communisten in arbeidskampen te stoppen. In 1963 ging hij met pensioen.

    De Kadt brak toch nog één keer met een politieke partij. Teleurgesteld in de volgens hem achterhaalde socialistische ideeën van Nieuw Links stapte hij in 1970 uit de PvdA. De visionaire denker stierf 18 jaar later, min of meer vergeten.

Achtergrond

Terug naar boven