Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Jef Last en zijn Roode Auto

  • roodeautovp
    Jef Last reed met zijn Roode Auto, die hij de Pieter Jelles noemde, rond door Nederland om educatieve films te vertonen aan arbeiders.

    Voordat de schrijver Jef Last het COC mede-oprichtte  en meevocht in de Spaanse burgeroorlog reed hij door het land met de Roode Auto van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling. Hij werd in 1898 geboren en werd oerburgerlijk opgevoed in een rijk gezin. Tegen die burgerlijkheid en bourgeoisie zette hij zich in zijn latere leven af. In 1915 werd hij lid van de SDAP en ging hij in arbeidersplaatsen wonen en arbeiderswerk verrichten om zich zo te vereenzelvigen met ‘de arbeider’. Volgens een krant was hij “een zwerver altijd, een zoeker ook”. Hij bleef nooit lang op dezelfde plek en veranderde vaak van baan. In 1921 trouwde hij met Ida ter Haar, die zich neerlegde bij zijn zwervende bestaan en onconventionele moraal. Ze bleef onafhankelijk en zorgde voor hun drie dochters.

    In 1925 solliciteerde hij op de valreep op een baan bij de filmdienst van het Instituut voor Arbeidersopvoeding. Deze kreeg hij, vervolgens reed hij met de “Roode Auto”, die de koosnaam ‘Pieter Jelles’ gekregen had, vernoemd naar Troelstra. Met deze bus werden zelfs de kleinste gehuchten van Nederland bezocht om educatieve films te laten zien. Deze hadden het doel de arbeider te vormen, een kerngedachte van het ‘cultuursocialisme’ van de SDAP in die tijd.­­ Last was bediener van de filmapparatuur, die ook meeging in de Roode Auto, en voorzag de stomme films van commentaar en uitleg. De auto had eigen stroom om de films ook op plekken waar dat niet voor de hand was te kunnen vertonen. ’s Middags waren er voorstellingen voor kinderen, soms op scholen, ’s avonds voor volwassenen. Van december tot april ging de Pieter Jelles op tournee, het was een succesvolle onderneming. Na de eerste ronde waren er 81 filmvertoningen verzorgd en waren er ruim 19000 toeschouwers geweest. Over zijn avonturen met de bus schreef Last in Het Volk. In de zomer werden boeken verkocht, maar hierover schreef Last negatiever: de meeste arbeiders bleken geen interesse voor literatuur te hebben.

    Toch draaide de filmdienst met verlies. Volgens de leiding van de IvAO was dit de schuld van organisatorische en financiële problemen die Jef Last veroorzaakte. Zijn band met de leiding was niet erg goed, waarbij zijn homoseksualiteit ook een rol speelde. In 1928 neemt hij in een open brief ontslag en geeft hij de leiding de schuld. Na zijn ontslag werd de filmdienst met nieuw personeel een winstgevende operatie, maar werd al snel niet meer gewerkt met de Auto. 

Achtergrond

Terug naar boven