Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Jezus was een socialist

  • bartdeligtvp
    Niet alle arbeiders waren socialisten, velen waren ook Christen. Maar dat hoefde elkaar niet uit te sluiten.

    Er wordt soms vergeten dat lang niet alle arbeiders socialisten waren. Veel arbeiders waren gelovige christenen.Sommigen probeerden dit te combineren, het christendom eiste volgens hen sociale gerechtigheid. Het Marxisme werd afgewezen – Marx schreef immers dat religie opium van het volk is – maar God had christenen wèl ethische waarden meegegeven die beter verenigbaar waren met het socialisme dan met het kapitalisme. Deze christen-socialisten waren tegen imperialisme en militarisme en zagen Jezus Christus als de eerste socialist.

    Anke Tjaden-van der Vlies schreef onder het pseudoniem Enka aan het begin van de twintigste eeuw een roman waarin een predikant socialist werd. Dit veroorzaakte opschudding in christelijke kringen, waar zij op reageerde met een brochure waarin ze uitlegt dat een ‘rechtzinnig christen’ ook socialist kan zijn.

    Dit inspireerde weer anderen, en met een groep gelijkgestemden werd in 1907 de Bond van Christen-Socialisten opgericht. Enka was secretaris. In 1912 vertrok zij naar de SDAP, omdat ze het oneens was met degenen die vonden dat de BCS een politieke partij moest worden. Na haar vertrek werd de BCS dat wel, maar de partij was geen groot succes beschoren. In 1918 veroverde de BCS één zetel in de Tweede Kamer, die werd ingenomen door bondsvoorzitter, predikant en journalist Willy Kruyt. Een jaar later stapte Kruyt over naar de communisten. Dat betekende het einde van de Bond. Kruyt ontpopte zich tot fervent voorstander van revolutie en van de Sovjet-Unie. Het pacifisme van de christensocialisten sprak hem blijkbaar minder aan…

    Een ander bekend lid van de BCS was ook dominee. Bart de Ligt ondertekende in 1915 een manifest waarin werd opgeroepen militaire dienst te weigeren. Daarvoor kreeg hij vijftien dagen celstraf. Omdat hij verbannen was uit de provincie waar zijn gemeente was (en dat was niet de enige provincie waar hij niet meer in mocht), nam hij in 1916 ontslag als predikant. In 1918 stapte hij uit de BCS omdat hij zichzelf niet meer als kerkelijk beschouwde. Hij correspondeerde met Mahatma Gandhi. Die briefwisseling is gepubliceerd en heeft hem, samen met zijn andere boeken in binnen- en buitenland tot een bekende denker gemaakt.

    Het einde van de Bond betekende niet het verdwijnen van christensocialisten. Velen zijn actief gebleven in de SDAP en later in de PvdA  (de “doorbraak”) en zij  probeerden hun ideeën op verschillende manieren te verwezenlijken. Willem Banning organiseerde bijvoorbeeld bij de idealistische gemeenschap de Woodbrookers weekcursussen voor werklozen met hun gezinnen, waar christelijke en socialistische idealen gecombineerd werden uitgedragen.

Achtergrond

Terug naar boven