Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Juli 1934: een maand van oproer

  • julioproervp
    In 1934 vonden door het hele land demonstraties plaats tegen de het verlagen van uitkeringen.

    “Weg met de Colijn Regeering! – Weg met de Loon- en Steunverlaging!” Dat schrijft het dagblad van de Communistische Partij Holland (CPH) De Tribune op 5 juli 1934. Het is de eerste dag van het Jordaanoproer, een groot protest in de Amsterdamse Jordaan als reactie op het verlagen van de werkloosheidsuitkeringen. Hoewel het Jordaanoproer het bekendste is, werd hiertegen ook in andere steden in Nederland geprotesteerd.

    Het begon in Twente, waar ondanks een petitionnement met 50.000 handtekeningen en een door de SDAP georganiseerde demonstratie niet kon worden voorkomen dat de steunverlaging plaatsvond. In april werden hier de plannen doorgezet en dit bleek een opmaat voor de rest van het land, dat in juli aan de beurt was.

    Eind april verscheen in De Tribune een oproep: ‘Organiseren wij moediger, volhardender dan ooit het eenheidsfront van den strijd!’ Op 27 april meldt het dagblad dat in Rotterdam de eerste demonstratie tegen de steunverlaging gehouden was, die zo’n 20 minuten duurde. In de weken die volgden, vonden er door het hele land meer van zulke kleine demonstraties plaats.

    Eind juni werd de sfeer bij de protesten grimmiger. Demonstrerende werklozen werden op de Dam ruw uiteengeslagen en in de Zaanstreek drongen arbeiders het gemeentehuis binnen. Na het uitbreken van het Jordaanoproer in juli was het opnieuw de Tribune die opriep tot meer protest. Behalve de CPH toonde ook de kleine OSP zich zeer actief in het verzet. Hun oproepen vonden gehoor bij de woedende arbeiders.

    Op 7 juli werden in den Haag en Haarlem barricades opgeworpen. Ook in Groningen, Utrecht, IJmuiden, Heerlen, Schiedam, Deventer en Zaandam waren er demonstraties waar honderden arbeiders bij betrokken waren en waar de politie hard tegen optrad. In Rotterdam begon op 9 juli, toen het Jordaanoproer al op zijn einde liep, het Crooswijkoproer.  Na een uiteengeslagen demonstratie trokken arbeiders zich terug in de wijk Crooswijk. Ze wierpen barricades op en gooiden met stenen en huisraad naar de politie. Met behulp van het leger werden de volgende dag delen van de wijk afgesloten en kwamen er borden met teksten als ‘Halt! Tegen hem die verder gaat zal geweld worden gebruikt’. Uiteindelijk viel er in Rotterdam één dode te betreuren.

    Maar de steunverlaging werd ondanks al het protest niet ongedaan gemaakt. Toch was er een grote winnaar: de CPH, die door alle steun aan de arbeiders bij de verkiezingen van 1935 vier keer zo groot zou worden.

Achtergrond

Terug naar boven