Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Klaas Ris

  • klaasrisvp
    Klaas Ris had een talent voor publiek vertoon, en het rumoer wat hij altijd veroorzaakte droeg bij aan de faam van de Amsterdamse SDB

    De PvdA betaalt tot op de dag van vandaag nog zijn grafrechten. Maar zijn naam lijkt in vergetelheid te zijn geraakt. Klaas Ris (1821-1902) was een van de voorlopers van de socialisten.

    Klaas Ris kwam uit een vissersgezin met negentien kinderen. Hij werkte al op tienjarige leeftijd in een papiermolen in Westzaan. In 1840 ging hij in dienst, als plaatsvervanger van een rijkere dorpsgenoot. Nederland kende destijds een remplaçantenregeling, waardoor de dienstplicht afgekocht kon worden en een minderbedeelde de taak vervulde. Na zijn diensttijd belandde hij in 1846 in Amsterdam, waar grote werkloosheid heerste. Via de kerk lukte het Ris toch meestal om aan een baantje te komen. Hij bleek een zelfbewust arbeider, hij was lid van het Matigheidsgenootschap, waarin de leden toezegden niet te drinken. En typerend voor zijn karakter was zijn aantijging dat dergelijke drankgenootschappen de drankzuchtige bourgeoisie buiten schot lieten.

    Zijn activistische kant kwam vaker bovendrijven. Zijn brutale verzoek tot de koning om burgemeester van Amsterdam Den Tex uit zijn functie te ontheffen, nadat die het volksoproer na de afschaffing van de kermis neer had laten slaan, is hiervan een voorbeeld. Ris onderscheidde zich echter ook door te gaan schrijven. Was een schrijvende arbeider al een zeldzaamheid, zijn toon was al helemaal uitzonderlijk. Zelf lid van de vrijwillige brandweer, bekritiseerde hij de hoge uitkeringen die de brandmeesters kregen, die in geen verhouding stonden tot de fooien van het werkvolk.

    In 1863 werd hij lid van de vrijdenkersvereniging De Dageraad, waar hij Multatuli leerde kennen. Die publiceerde zijn huishoudboekje in zijn Ideën, wat door veel historici nadien werd aangehouden als voorbeeld van een armzalig arbeidersinkomen. Ris was vanaf 1870 lid van het Internationaal Werkliedenverbond, en werd in 1881 bestuurder van de Sociaal Democratische Bond. Hij werkte hard en viel tijdens vergaderingen wel eens in slaap. Het verhaal gaat dat hij wanneer hij dan wakker schrok, steevast uitriep: ‘het volk is ontwaakt, de strijd kan beginnen’.

    Ris is vooral belangrijk geweest vanwege zijn rol als schrijver en bevlogen spreker tijdens vergadering van het Werkliedenverbond, de Nederlandse afdeling van de Internationale. Hij had een talent voor publiek vertoon, en het rumoer wat hij altijd veroorzaakte zal voor een belangrijk deel hebben bijgedragen aan de grote opkomst bij de oprichting van de Amsterdamse SDB. De enige die Ris tijdens zo’n vergadering stil kreeg, was Karl Marx zelf, die in 1872 in zaal Dalrust kwam spreken. 

Achtergrond

Terug naar boven