Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Marie Kruseman

  • Marie Kruseman

    Nederlands eerste HRM-medewerker

    Allen voor de fabriek

    Marie Kruseman (1862-1950) kwam in 1883 in dienst van de N.V. Nederlandsche Gist- & Spiritusfabriek in Delft (het latere Gist-Brocades, inmiddels opgegaan in DSM) en groeide uit tot Nederlands eerste maatschappelijk werkster in een fabriek. Jacques van Marken, die het bedrijf in 1869 had opgericht, was een vooruitstrevend werkgever die met zijn bedrijf een van de koplopers was in productietechnisch opzicht, maar ook op sociaal terrein. Zijn vrouw Agneta Matthes werkte aan dit sociale beleid volop mee. Zij behoorden tot het sociaal-liberale netwerk dat omstreeks 1870 de "sociale quaestie" agendeerde. Het motto van de Van Markens, en dus ook van de personeelsvereniging, was: "De fabriek voor allen, allen voor de fabriek". De vestiging van sociaal werk in de Delftse fabriek was voor die tijd opzienbarend en sociaal-paternalistisch.

    Van Marken stelde als eerste in Nederland in 1878 een ondernemingsraad in ("Fabriekskern"). richtte een afdeling 'Belangen van het Personeel' op, begon een Ziekenfonds en een eerste aanzet tot een pensioenvoorziening en een ongevallenverzekering voor het eigen personeel. In het jaar dat Marie in dienst kwam, begon Van Marken ook met de bouw van het Agnetapark, een tuinwijk met woningen voor de fabrieksarbeiders, vlak naast de fabriek. Zijn eigen villa stond midden tussen de arbeiderswoningen, wat door sommige werknemers ook wel als controle werd gevoeld.

    Marie Kruseman werd een soort personeelswerker; ze hield toezicht op het schoolbezoek van de kinderen van het personeel, zorgde voor het bedrijfsziekenfonds en - pensioenfonds, ze organiseerde cursussen, regelde een collectieve brandverzekering, en verzorgde de redactie van het weekblad De Fabrieksbode, waarin ze zelf ook schreef onder het pseudoniem Airam. Verder beheerde ze de uitleenbibliotheek, en een lees- en gezelligheidslokaal dat ook als kantine dienst deed en ze verzorgde het subsidiebeleid van de harmoniekapel en de zangvereniging. Ze legde huisbezoeken af en hield een soort "burgerlijke stand" bij en bemoeide zich met de speeltuin voor de arbeiderskinderen in het Agnetapark, waar ze ook een naaischool voor de dochters van het personeel opzette. Na haar huwelijk verhuisde Marie Kruseman naar Helmond, waar ze zich ook weer inzette voor de arbeiders van de machinefabriek waar haar man werkzaam was. In het begin van de 20ste eeuw raakte ze ook betrokken bij de strijd voor het vrouwenkiesrecht. De feministe en actrice Mina Kruseman was een ver familielid van de eerste Nederlandse maatschappelijk werkster.

Achtergrond

Terug naar boven