Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Morgenrood

  • morgenroodvp
    Socialistische organisaties maakten veelvuldig gebruik van beeldspraak en symbolen, niet alleen om hun boodschap over te brengen, maar ook om emoties op te wekken.

    De gouden gloed van de opkomende zon verwarmt de brede rug van een jonge, sterke arbeider die de rode vlag doet wapperen in de harde wind. Een bekend tafereel? Socialistische vakbonden en partijen maakten veelvuldig gebruik van beeldspraak en symbolen, niet alleen om hun boodschap over te brengen, maar ook om emoties op te wekken. In die zin waren symbolen een belangrijk communicatiemiddel. Ze werden verwerkt in vaandels en pamfletten, in toespraken en liederen.

    De opkomende zon is hèt bekende symbool uit het socialistische repertoire. Het teken van het ontwaken, van een nieuwe dag, een hoopvolle nieuwe wereld. In deze nieuwe wereld heerst eenheid, die wordt afgebeeld door ineengeslagen handen. De ontwaakte arbeider zelf mag natuurlijk niet ontbreken. De arbeider - jong, groot, sterk  en zich uit een donkere massa worstelend - symboliseert de triomf na de strijd. Rokende fabrieksschoorstenen en werktuigen beelden de werkomgeving van arbeiders uit. Doorgaans worden hamers, die accent leggen op ‘arbeid’, afgebeeld. De verschillende tinten rood die vaandels, pamfletten en toespraken kleur gaven, werden al rond 1880 gebruikt als vlaggen om een staking aan te geven. Na de grote kiesrechtdemonstratie van september 1885 was het ontplooien van rode vlaggen in Nederland zelfs verboden. Het rode gevaar kwam wel erg dichtbij, vreesden de autoriteiten.



    Dikwijls werd het beeld van partij en vakbond uitgedragen door middel van een vaandel. Op prachtige vaandels werden, met de hand, teksten en beelden geweven. Vaandels dienden enerzijds om de plaats van een vakbond tussen andere bonden en verenigingen te doen uitkomen. Anderzijds moesten deze grote banieren de interne saamhorigheid bevorderen. “Dit is wie wij zijn”, zei zo’n vaandel al op een afstand. Hoewel de verschillen tussen katholieke, protestantse en socialistische vaandels niet zo groot waren, zijn socialistische vaandels toch gemakkelijk te herkennen aan de bekende symbolen.

    Strijdliederen en pamfletten vormen ook een schatkist aan socialistische beeldspraak. De bovengenoemde symbolen kwamen er veelvuldig in voor. Lees er even een aantal verzen van zo’n lied op na. Het gebruik van socialistische beeldspraak, in welke vorm dan ook, moest de kijker/luisteraar prikkelen. De vraag is echter of dat nog altijd werkt. De haan, de zon, de hamer en de sikkel werken tegenwoordig vaak eerder de lachlust op dan het revolutionair elan…

Achtergrond

Terug naar boven