Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Oorlog aan de oorlog!

  • troelstravp
    Echte socialisten waren in principe pacifistisch. Aan de vooravond de Eerste Wereldoorlog liet voorman Troelstra dat principe echter varen.

    Een échte socialist schuilt zich niet binnen nationale landsgrenzen. Een ware socialist is vanzelfsprekend internationalist, want arbeiders aller landen horen verenigd een vuist te maken tegen hun uitbuiters. Een spreekwoordelijke vuist natuurlijk, want geweld was voor veel socialisten een no-go. Aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog laat de Nederlandse socialistische voorman Pieter jelles Troelstra beide principes, internationalisme en pacifisme, toch vallen.

    Eind juli 1914 begint de Nederlandse regering militaire voorbereidingen te treffen en op de 31e wordt besloten het Nederlandse leger de volgende dag al te mobiliseren. Op de dag van die aankondiging organiseert de SDAP een anti-oorlogsmeeting, waar maar liefst 17.000 demonstranten op afkomen. Het was een groot succes, schreef het socialistische blad Het Volk. De menigte luistert met instemming en onder luid gejuich en gefluit naar de antimilitaristische toespraken van Willem Vliegen en Troelstra. Alle aanwezigen zijn het erover eens: de oorlog dient slechts het kapitalisme en daar doen wij niet aan mee!

    Drie dagen later stemt de Tweede Kamer unaniem, dus ook Troelstra en alle andere socialistische Kamerleden, vóór mobilisatie van Nederland. Troelstra verklaart dat hij niet had ingestemd om oorlog te voeren, maar om Nederland juist te beschermen tegen de oorlog. Hij is niet de enige, arbeiderspartijen uit andere Europese landen geven ook toe aan deze ‘imperialistische oorlog’. Het volk blijkt meer om het vaderland te geven dan om de internationale arbeidersstrijd, een teleurstellende constatering voor de socialisten. Het nationale gevoel werd zo sterk dat de Tweede Internationale  hetzelfde lot ondergaat als de Eerste een aantal jaar eerder: Ze wordt ontbonden.

    De partijleiding kreeg na deze stemmingen een enorme golf van kritiek over zich heen. Er werd 55 miljoen gulden (nu gelijk aan ongeveer 2 miljard euro) ‘geofferd aan Mars, den God van den Oorlog’. Geld dat niet geïnvesteerd werd in hardwerkende arbeiders, maar in een kapitalistische oorlog! Hoe hebben Troelstra en zijn ‘kornuiten’ de arbeiders zo kunnen verraden? Troelstra bleef wel kritisch tegenover de regering. Er moest niet meer uitgegeven worden dan nodig en de arbeider mocht niet onder de oorlog lijden. Samen met partijen uit andere (neutrale) landen zette hij zich in voor een snelle vrede. Het militarisme keurde hij nog steeds af, maar hij vroeg zijn geestverwanten om begrip. Het was eenieder immers geboden om zijn plicht te doen ‘als Nederlander’. En zo heeft Troelstra tijdens de Eerste Wereldoorlog toch een van de grote verschillen tussen de arbeidende en bezittende klasse doen verdwijnen.

Achtergrond

Terug naar boven