Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Oproer op de Dam

  • damoproervp
    In het jaar 1848 ging er een golf van protesten door Europa. Ook in Amsterdam gonsde het, in maart kwam het tot een uitbarsting.

    In het jaar 1848 ging er een golf van protesten door Europa. Ook in Amsterdam circuleerden berichten over de volksopstanden in Parijs, Berlijn en andere grote steden. Burgers en bestuurders hoorden deze berichten met angst en beven aan en waren dan ook zeer op hun hoede voor oplaaiende onlusten. Hun angst was niet voor niets: door heel Europa, ook in Amsterdam, hadden zich geheimzinnige genootschappen gevormd, die zichzelf aanhangers van het socialismus en communismus noemden. Het ging veelal om Duitse "gastarbeiders", die een gezamenlijk huishouden voerden, bijvoorbeeld in de Amsterdamse Pijlsteeg. In het Communistisch Manifest van Karl Marx en Friedrich Engels, dat in februari 1848 van de drukpersen rolde, zagen deze mensen bovendien hun gedachten terug op papier.

    Op een nacht in maart verschenen er plots overal in Amsterdam gedrukte gele briefjes, gericht aan de ‘ambachts- en werklieden’, waarin opgeroepen werd tot volksactie op de Dam. Met de gebeurtenissen elders in Europa in het achterhoofd, verzamelde zich een nieuwsgierige menigte van meer dan duizend man op de Dam, die de verwachte schermutselingen maar al te graag van dichtbij mee wilde maken. Wellicht droeg de oproep van burgemeester Pieter Huidekoper om toch vooral weg te blijven ook bij aan de hoge opkomst.

    Historici zien de oorzaken van de Europese revoluties van 1848 vaak in de hoge voedselprijzen (veroorzaakt door een reeks mislukte oogsten en stijgende accijnzen) en de massale werkloosheid. Dit verklaart waarschijnlijk waarom de revoluties gelijktijdig door heel Europa oplaaiden: de ontevredenheid maakte dat mensen maar al te graag de straat op gingen.

     


    Nadat de menigte zich op de bewuste middag op de Dam had verzameld, wachtte men in spanning af. Sommige nieuwsgierigen hadden de oproep verkeerd begrepen: zij verwachtten dat er werk aangeboden zou worden. Maar toen een paar baldadige jongeren een ruit ingooiden, kwam de menigte direct in beweging, en trok in een plunderende stoet langs de grachten, richting het Kaasplein (tegenwoordig het Thorbeckeplein). Onderweg werden vernielingen aangericht bij de koster van de Oude Kerk en bij de burgemeesterswoning op de Herengracht.

    Op het Kaasplein riep de Directeur van Policie Mr. H. Provó Kluit de menigte een halt toe en sprak de woorden: ‘Een ieder die orde en rust lief heeft, zegge mij na: “Leve de Koning!” ’. Een zwaargespierde man ging daarop de directeur te lijf, waarbij één van de pistolen die de politieman had getrokken per ongeluk afging. Het lossen van dit ene schot haalde de angel al uit het verzet. De menigte verspreidde zich, en de rust keerde weer. Tijdens het hele oproer zijn er geen gewonden gevallen, de aanstaande revolutie bleek met een sisser en een drietal arrestaties af te lopen. Wellicht was het vooral de angst voor revolutie en geweld die ervoor heeft gezorgd dat deze gebeurtenis toch een enorme indruk heeft gemaakt. Bovendien vormde het Damoproer het eerste contact tussen de ontevreden arbeidersklasse en de bevlogen socialisten, waar uiteindelijk zelfs de socialistische beweging uit voort zou komen.

Achtergrond

Terug naar boven