Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Pastoor der proletariërs

  • Pastoor der proletariërs

    Alfons Ariëns en de katholieke arbeidersorganisatie

    Alfons Ariëns

    De geschiedenis van de arbeidersbeweging in Nederland is niet alleen de geschiedenis van de socialisten. Een baanbrekend pionier in de emancipatie van vooral de Twentse textielarbeiders was de katholieke priester Alfons Ariëns. Ariëns werd in 1886 kapelaan in Enschede. Zijn parochianen waren vaak textielarbeiders, en Ariëns richtte voor hen, in navolging van socialistische en protestants-christelijke voorgangers -dat wel-, een Rooms Katholieke Arbeidersvereniging op. Een vakorganisatie alleen bedoeld voor arbeiders, en daarmee een soort voorloper van de latere vakbonden. Na de grote textielstakingen van 1890 legde Ariens de grondslagen voor de eerste echte katholieke bond, de Rooms Katholieke Twentsche Fabrieksarbeidersbond.

    Zijn pogingen om een beter lot voor arbeiders te bewerkstelligen zorgden er wel voor dat Ariëns alleen kwam te staan: de (overwegend katholieke) werkgevers moesten niets van hem hebben, en zijn kerkelijke superieuren kozen meestal de werkgeverskant. Maar ook de socialisten en de protestanten wantrouwden een katholiek die de passie preekte. Dat weerhield Ariëns er niet van om in 1895 een coöperatieve textielfabriek te stichten in Haaksbergen, waar arbeiders die hun baan waren kwijtgeraakt ten gevolge van eerdere stakingsacties emplooi vonden. Dat werd overigens geen economisch succes. De fabriek ging na een paar jaar failliet, zelfs nadat Ariëns zijn miskelk had verkocht om een rekening te kunnen betalen.

    Nadat er in 1895 een nieuwe, strenge bisschop was aangetreden, raakte Ariëns, die intussen ook actief was geworden in de drankbestrijding, meer op de achtergrond. Hij verzeilde in conflicten met de belangrijkste katholieke politicus Herman Schaepman. Hij legde zijn redactiefunctie bij het door hem zelf opgerichte blad “De Katholieke Werkman” neer, en werd in 1901 weggepromoveerd naar een plattelandsparochie. Pas jaren later onderkende de katholiek kerk zijn belang voor de maatschappelijke ontwikkeling van de arbeiders. In 1934 werd in Enschede een standbeeld voor Ariëns onthuld, die zelf in 1928 was overleden. In 1978 is het plein waarop dit beeld staat naar hem vernoemd.

Achtergrond

Terug naar boven