Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

St. Michielsgestel en de Doorbraak

  • michielsgestelvp
    De Duitse bezetter had vooraanstaande mannen gegijzeld in het Brabantse Sint-Michielsgestel. Zij beraadden zich over het Nederland van na de oorlog.

    In mei 1942 wordt in alle Nederlandse kranten het volgende meegedeeld:

    [...] 460 Personen, die vroeger in het openbare leven stonden en van wie aan te nemen is dat zij met de aanstichters van de tegen de bezettende macht gerichte kruiperijen sympathiseeren, zijn als gijzelaars in arrest gesteld.[...]

    De Duitse bezetter had vooraanstaande mannen gegijzeld en ondergebracht in relatieve luxe in het Brabantse Sint-Michielsgestel en Haaren. Het was de vaderlandse elite, bestuurders en intellectuelen die verschillende geloven en politieke stromingen representeerden. Ze waren bij elkaar gebracht als een soort onderpand: wanneer er in Nederland een verzetsdaad werd gepleegd, konden de Duitsers zo makkelijk wraak nemen op de bevolking; wanneer iedereen zich rustig hield gebeurde er niets. Een onbedoeld effect van de gijzeling was dat mannen die in het verzuilde Nederland anders nooit met elkaar in gesprek zouden komen, elkaar niet langer konden negeren. Zo ontstond er in het gijzelaarskamp Sint-Michielsgestel een studiegroep die genoemd werd naar het bestuur van de VOC: de Heeren Zeventien.

    In deze politieke denktank waren bekende en minder bekende namen van de politieke stromingen vertegenwoordigd. Katholieken, socialisten, protestanten en liberalen filosofeerden over het naoorlogse staatsbestel. Ze vonden dat het maar eens afgelopen moest zijn met het bekrompen hokjesdenken van voor de oorlog; de nieuwe politiek moest een ‘doorbraak’ forceren in de verzuiling.

    Tegenover de vroegere verdeeldheid plaatste de doorbraakbeweging het ideaal van eenheid. Vanuit deze ideeën ontstond direct na de oorlog de Nederlandse Volksbeweging (NVB), een vernieuwingsbeweging die de doorbraak representeerde en streefde naar de vorming van een progressieve partij. Deze partij kwam er in de vorm van de PvdA, in 1946 opgericht  en bestaande uit sociaaldemocraten, vrijzinnig democraten, progressieve christenen en politiek 'daklozen.' Maar tegelijkertijd ontstond er ook een nieuwe katholieke partij (KVP) die tegen de doorbraak was. Toen niet veel later ook de vooroorlogse, verzuilde, partijen weer terugkeerden, was de rol van de NVB uitgespeeld en werd de PvdA weer de politieke representant van de socialistische zuil; de doorbraak was ver weg en de verzuiling sloeg opnieuw toe.

    Toch ging de PvdA door met de doorbraakbeweging door de partij steeds meer open te stellen voor  sociaal voelende christenen. Vooral in het zuiden van Nederland werd hiervoor gelobbyd, met als belangrijkste vertegenwoordigd Sjeng Tans, later de eerste katholieke voorzitter van de PvdA. Succes had dit pas ten tijde van Den Uyl (jaren ’70) toen progressieve samenwerking rondom de PvdA zou plaatsvinden en de ontzuiling echt doorzette.

Achtergrond

Terug naar boven