Was te zien bij de VARA op

Was te zien bij de VARA op

Steun het wettig gezag

  • wettiggezagvp
    De socialistische beweging werd al vroeg als gevaar voor de openbare orde gezien. Maar er zijn nauwelijks gevallen bekend van gewelddadige acties in Nederland.

     In 1918, het jaar waarin een revolutiepoging van Troelstra het meest gevreesd werd, circuleerde een poster die waarschuwde voor wanordelijk gedrag met het bijschrift: ‘Steunt het wettig gezag voor het te laat is’. De man op de voorgrond heeft een pistool in de rechterhand en een bebloed mes in de andere. Op de achtergrond is een afgebrand huis en een bewusteloze, misschien zelfs wel dode, vrouw te zien. Wie is deze criminele man? Misschien doet de rode sjaal die hij omheeft een belletje rinkelen.

    De socialistische beweging werd al vroeg als gevaar voor de openbare orde gezien. Het kwam wat laat op in Nederland, maar tegen het einde van de negentiende eeuw nam collectieve actie massaler en heviger vorm aan, met de opkomst van de arbeidersbeweging. Hiertegen werden natuurlijk maatregelen genomen. Om verenigingen op te richten was in die tijd nog koninklijke toestemming vereist. Door die te weigeren probeerde de overheid de socialisten vaak te dwarsbomen. Daarnaast dreigden ambtenaren die iets met de socialistische beweging te maken hadden hun baan te verliezen.

    Socialisten kwamen in de beeldvorming vaak ook naar voren als anarchisten of ‘oproermakers en dynamieters’, voor wie niets heilig was. Toch zijn er nauwelijks gevallen bekend van gewelddadige anarchistische acties in Nederland. Nederlandse socialisten en anarchisten zijn dan ook moeilijk te vergelijken met de beruchte Russische, Italiaanse of Spaanse anarchisten voor wie een bomaanslag meer of minder niet telde. Het industriële proletariaat was in Nederland minder omvangrijk dan in Europese buurlanden, wat misschien de minder radicale en massale aard van de Nederlandse sociale bewegingen verklaart.

    ‘Ik ben geen socialist, maar…’ Zo begint een Twentse spinner zijn verhaal over het bedrog en de diefstal van de fabriekseigenaren ten nadele van de arbeider. Eenieder die zich uitte over de erbarmelijke toestand van de arbeider werd verweten socialist te zijn en in sommige gevallen zelfs ontslagen. De angst voor revolutie beheerste het land.

Achtergrond

Terug naar boven